زمانى برداشته و در زمان ديگرى قرار داد ، همان‌طور كه مىتوان يك شىء را با حفظ هويت و تشخصش از مكانى به مكان ديگر انتقال داد . اما اين گمان ، باطل است ، زيرا بنابر تحقيقات بسيار عميق و دقيقى كه صدر المتألهين در باب حركت جوهرى و رابطهء آن با زمان انجام داده - كه شرح آن به خواست خداى متعالى در آينده خواهد آمد - زمان ، ظرف مستقلى از اشيا و پديده‌هاى زمانمند نيست ، كه وجود جداگانه‌اى از آنها داشته باشد و امور زمانمند در آن بگنجد ، بلكه همانند حجم اجسام ، صفتى ذاتى و درونى براى آنهاست و طبعا هر پديده‌اى ، زمانى مخصوص به خود دارد كه از شؤون وجودش به شمار مىرود و در هويّت آن دخيل مىباشد . استاد مطهرى - كه رحمت خدا بر او باد - دراين‌باره مىنويسد : معمولا زمان را به منزلهء ظرفى خارج از حقيقت وجود موجودات زمانى فرض مىكنند . يعنى زمان را موجودى عليحده و زمانيات را موجودات ديگرى فرض مىكنند و چنين مىپندارند كه هر موجود زمانى در يك قسمت از آن موجود ديگر ، كه به نام زمان خوانده مىشود ، قرار گرفته است ، عينا مانند اشيايى كه در يك صندوق يا اطاق جا داده مىشود ، با اين فرق كه ظرفيت و گنجايش زمان ، طولى است و ظرفيت صندوق و اطاق عرضى . از لحاظ طولى موجودات كه در پشت‌سر يكديگر از لحاظ زمان قرار گرفته‌اند عينا شبيه به دانه‌هاى زنجير است كه پشت‌سر يكديگر رديف شده‌اند . و چون زمان موجودى است و زمانيات موجود ديگرى ، مانعى ندارد كه يك حادثهء زمانى كه در يك قطعه از زمان واقع شده ، با حفظ هويت و عينيت ، در يك قطعه ديگر واقع مىشد ، مانند اين‌كه فلان شىء خاص كه در فلان گوشهء صندوق است ، در گوشهءه ديگر آن واقع مىشد . . . . اين طرز تصور ، طرز تصور ابتدايى و عاميانه‌اى است كه معمولا افراد از زمان و زمانيات دارند . ولى حقيقت اين است كه زمان هويتى مستقل از هويت زمانيات ندارد و به عبارت ديگر ، زمانيات هويتى خارج از زمان ندارند و هر موجودى از موجودات زمانى ، مرتبه‌اى از مراتب حركت و زمان است و فرض